Một số lệnh cơ bản trên hệ điều hành Linux

Lệnh liên quan đến hệ thống
exit: thoát khỏi cửa sổ dòng lệnh.
logout: tương tự exit.
reboot: khởi động lại hệ thống.
halt: tắt máy.
startx: khởi động chế độ xwindows từ cửa sổ terminal.
mount: gắn hệ thống tập tin từ một thiết bị lưu trữ vào cây thư mục chính.
unmount: ngược với lệnh mount.

Lệnh thao tác trên tập tin
ls: lấy danh sách tất cả các file và thư mục trong thư mục hiện hành.
pwd: xuất đường dẫn của thư mục làm việc.
cd: thay đổi thư mục làm việc đến một thư mục mới.
mkdir: tạo thư mục mới.
rmdir: xoá thư mục rỗng.
cp: copy một hay nhiều tập tin đến thư mục mới.
mv: đổi tên hay di chuyển tập tin, thư mục.
rm: xóa tập tin.
wc: đếm số dòng, số kí tự... trong tập tin.
touch: tạo một tập tin.
cat: xem nội dung tập tin.
vi: khởi động trình soạn thảo văn bản vi.
df: kiểm tra dung lượng đĩa.
du: xem dung lượng đĩa đã dùng cho một số tập tin nhất định
nano: Khởi dộng trình soạn thảo văn bản nano
less: Xem nội dung tập tin theo dòng
tail: Xem nội dung tập tin (mặc định xem 10 dòng cuối, muốn xem 100 dòng cuối thì dùng lệnh sau: tail 100 tenfile)
more: Xem nội dung tập tin theo trang
head: Xem nội dung tập tin (mặc định xem 10 dòng đầu, muốn xem 100 dòng đầu thì dùng lệnh sau: head 100 tenfile)
Lệnh khi làm việc trên terminal
clear: xoá trắng cửa sổ dòng lệnh.
date: xem ngày, giờ hệ thống.
cal: xem lịch hệ thống.

Lệnh quản lí hệ thống
rpm: kiểm tra gói đã cài đặt hay chưa, hoặc cài đặt một gói, hoặc sử dụng để gỡ bỏ một gói.
ps: kiểm tra hệ thống tiến trình đang chạy.
kill: dừng tiến trình khi tiến trình bị treo. Chỉ có người dùng super-user mới có thể dừng tất cả các tiến trình còn người dùng bình thường chỉ có thể dừng tiến trình mà mình tạo ra.
top: hiển thị sự hoạt động của các tiến trình, đặc biệt là thông tin về tài nguyên hệ thống và việc sử dụng các tài nguyên đó của từng tiến trình.
pstree: hiển thị tất cả các tiến trình dưới dạng cây.
sleep: cho hệ thống ngừng hoạt động trong một khoảng thời gian.
useradd: tạo một người dùng mới.
groupadd: tạo một nhóm người dùng mới.
passwd: thay đổi password cho người dùng.
userdel: xoá người dùng đã tạo.
groupdel: xoá nhóm người dùng đã tạo.
gpasswd: thay đổi password của một nhóm người dùng.
su: cho phép đăng nhập với tư cách người dùng khác.
groups: hiển thị nhóm của user hiện tại.
who: cho biết ai đang đăng nhập hệ thống.
w: tương tự như lệnh who.
man: xem hướng dẫn về dòng lệnh như cú pháp, các tham số...
Để hiểu và sử dụng tốt các câu lệnh trên, các bạn nên sử dụng lệnh man với cú pháp: man ten_cau_lenh để có được những thông tin đầy đủ về chức năng cũng như cú pháp của câu lệnh.

Các câu lệnh kiểm tra thông tin hệ thống (system information) trong Linux
Lệnh Linux Mô tả
cat /proc/cpuinfo   Kiểm tra thông tin CPU (số core)
cat /proc/meminfo Kiểm tra thông tin về RAM đang sử dụng
cat /proc/version   Kiểm tra phiên bản của Kernel Linux
cat /proc/ioports    Xem thông tin port I/O
cat /etc/redhat-release     Kiểm tra phiên bản Centos
uname -a     Kiểm tra các thông tin về Kernel
free -m        Kiểm tra dung lượng RAM còn trống
init 0  Tắt máy (tương đương lệnh shutdown -h now hoặc telinit 0)
df -h  Hiển thị thông tin những file hệ thống, nơi file được lưu hoặc tất cả những file mặc định. Lệnh này có thể xem được dung lượng ổ cứng đã sử dụng và còn trống.
du -sh Kiểm tra dung lượng thư mục hiện tại
du  -ah         Hiển thị dung lượng của thư mục con và các file trong thư mục hiện tại
du -h –max-depth=1       Hiển thị dung lượng các thư mục con ở cấp 1 (ngay trong thư mục hiện tại)
df      Kiểm tra dung lượng đĩa cứng, các phân vùng đĩa
lspci  Xem thông tin mainboard   /sbin/ifconfig Xem các địa chỉ IP của máy
hostname    Xem tên máy (hostname)
finger user@server Thu thập thông tin chi tiết về người dùng hiện đang dùng hệ thống
arch   Kiểm tra kiến trúc của máy (architech)
cat /proc/swaps     Kiểm tra thông tin SWAP của máy (tương tự như virtual RAM của Windows)
last reboot   Xem lịch sử reboot máy

Các lệnh shutdown, restart… trong Linux
Lệnh Linux Mô tả
logout Kết thúc session (phiên làm việc) hiện tại
reboot Khởi động lại máy
shutdown -r now   Khởi động lại máy (tương đương với lệnh reboot)
shutdown -h now  Tắt máy (ngay lập tức)
shutdown -h 9:30  Hẹn giờ tắt máy (schedule) vào lúc 9h30 (tính theo khung 24h)
shutdown -c Hủy bỏ tất cả các lệnh tắt máy trước đó (các lệnh tắt máy theo schedule)
telinit 0        Tắt máy (tương đương lệnh shutdown -h now)
init 0  Tắt máy (tương đương lệnh shutdown -h now hoặc telinit 0)
exit    Thoát khỏi terminal
halt    Tắt máy (tương tự shutdown)
sleep  Cho hệ thống ngừng hoạt động trong một thời gian (ngủ – tương tự Windows)

Các lệnh về quản lý user trong Linux
Lệnh Linux Mô tả
passwd        Đổi mật khẩu (standard user có thể đổi pass của họ còn user root thì thay đổi được password của mọi user)
pwck Kiểm tra syntax và định dạng của dữ liệu user/password (/etc/passwd)
useradd       Tạo user mới, ví dụ: useradd -c “test user 1” -g group1
userdel        Xóa User
usermod      Thay đổi thông tin user (group, name…)
groupadd     Tạo một nhóm user mới
groupdel     Xóa nhóm user
groupmod   Thay đổi thông tin group, ví dụ, groupmod -n “old group name”  “new name”
who /w        Hiển thị những user đang đăng nhập hệ thống
uname         Hiển thị tên của hệ thống (host)
id       Hiển thị user ID (Chỉ danh của user)
logname      Hiển thị tên user đang login
su      Cho phép đăng nhập với tên user khác (tương tự secondary logon của Windows)
groups        Hiển thị nhóm của user hiện tại
#vi /etc/passwd     Xem danh sách user
#vi /etc/group       Xem danh sách nhóm (group)
chmod [tên file=””][/tên] Thay đổi quyền cho file/thư mục (chỉ user sở hữu file mới thực hiện được)
chown user [tên file=””][/tên]    Thay đổi chủ sở hữu file/thư mục
chgrp group [file][/file]    Thay đổi group sở hữu file/thư mục

Các lệnh Quản lý services và process trong Linux
Lệnh Linux Mô tả
top    Lệnh top khá giống như Task Manager trong Windows. Nó đưa ra thông tin về tất cả tài nguyên hệ thống, các process đang chạy, tốc độ load trung bình… Lệnh top -d thiết lập khoảng thời gian làm mới lại hệ thống
ps –u username     Kiểm tra những process được thực hiện bởi một user nhất định
ps –U root   Kiểm tra mọi process ngoại trừ những process hệ thống
ps –A Kiểm tra mọi process trong hệ thống
Ss      Kiểm tra socket đang kết nối
ss –l   Hiển thị các cổng đang mở
w username Kiểm tra user đăng nhập, lịch sử đăng nhập, các process user đó đang chạy
vmstat3       Kiểm soát hành vi hệ thống, phần cứng và thông tin hệ thống trong Linux
ps      Hiển thị các chương trình hiện đang chạy
uptime        Hiển thị thời gian đã vận hành của hệ thống trong bao lâu
rpm   Kiểm tra, gỡ bỏ hoặc cài đặt 1 gói .rpm
yum   Cài đặt các ứng dụng đóng gói (giống rpm)
wget  Tải các ứng dụng từ một website về
sh      Chạy một ứng dụng có đuôi .sh
Startx Khởi động chế độ xwindows từ cửa sổ terminal
yum update -y       Update Linux (CentOS)
stop/start/restart    Dừng/ khởi động/khởi động lại một service hoặc ứng dụng, ví dụ: service mysql stop hoặc /etc/init.d/mysqld start
kill     Dừng proccess (thường dùng khi process bị treo). Chỉ có super-user mới có thể dừng tất cả các process còn user khác chỉ có thể dừng proccess mà user đó tạo ra
kill PID hoặc %job Ngừng một process bằng số PID (Process Identification Number) hoặc số công việc
pstree Hiển thị tất cả các process dưới dạng cây
service –status-all Kiểm tra tất cả các service và tình trạng của nó
whereis mysql       Hiển thị nơi các file dịch vụ được cài đặt
service –status-all | grep abc      Xem tình trạng của process abc
kill -9 PID   Bắt buộc đóng một process ID
kill -1 PID   Bắt buộc đóng một process ID và load lại cấu hình mặc định của process đó

Một số lệnh hữu ích khác trong Linux
Lệnh Linux Mô tả
clear  Xoá trắng cửa sổ dòng lệnh
hwclock      Fix lịch của BIOS
cal     Xem lịch hệ thống
date   Xem lịch ngày, giờ hệ thống
date –s “1 JAN 2018 15:29:00” Đặt ngày giờ hệ thống theo string
date +%Y%m%d -s “20180101″        Đặt ngày hệ thống (không thay đổi giờ)
date +%T -s “00:29:00″  Đặt giờ hệ thống, không thay đổi ngày

Các câu lệnh xem thông tin file và thư mục
Lệnh Linux Mô tả
ls       Lấy danh sách tất cả các file và folder trong thư mục hiện hành
ls tenthumuc Liệt kê nội dung bên trong một thư mục
ls -l    Như trên, nhưng liệt kê cả kích thước file, ngày cập nhật..
ls -a   Liệt kê tất cả các file ẩn
pwd   Xuất đường dẫn của folder đang làm việc
cd      Thay đổi folder làm việc đến một folder mới (tương tự như trong DOS)
df      Kiểm tra disk space

Lệnh nén và giải nén trong Linux
Lệnh Linux Mô tả
tar -cvf        Nén file/thư mục sang định dạng .tar
tar -xvf        Giải nén file tar
gzip   Chuyển file .tar sang .tar.gz
gunzip         Chuyển file .tar.gz về .tar
tar -xzf        Giải nén file .tar.gz, ví dụ:  tar -xvf archive.tar
tar -zxvf      Giải nén file .tar.bz2
tar -jxvf       Giải nén file .tar.gz2
unzip Giải nén file zip

Lệnh sao lưu và phục hồi database
Lệnh Linux Mô tả
mysqldump -u root -p[dbpass] [databasename] > [database.sql] Sao lưu database ra file .sql
mysqldump -u root -p[dbpass] [databasename] | gzip -9 > [backupfile].sql.gz Sao lưu database và nén lại dưới dạng .gz
mysql -u username -p[dbpass] [databasename] < [database].sql
Khôi phục database